ملت عشق

بسمه تعالی

 

 

به بهانه ی انتشار « پیشآمد»؛ نخستین دفتر از غزلیات ِ« کاظم بهمنی »:

 

شاخه را محکم گرفتن این زمان بی فایده است

برگ می ریزد، ستیزش با خزان بی فایده است

 

باز می پرسی چه شد که عاشق جبرت شدم

در دل طوفان که باشی بادبان بی فایده است

 

بال وقتی بشکند از کوچ هم باید گذشت

دست و پا وقتی نباشد نردبان بی فایده است

 

تا تو بوی زلفها را می فرستی با نسیم

سعی من در سر به زیری بی گمان بی فایده است

 

تیر از جایی که فکرش را نمی کردم رسید

دوری از آن دلبر ابروکمان بی فایده است

 

در من ِ عاشق توان ِ ذره ای پرهیز نیست

پرت کن ما را به دوزخ، امتحان بی فایده است

 

از نصیحت کردنم پیغمبرانت خسته اند

حرف موسی را نمی فهمد شبان، بی فایده است

 

من به دنبال خدایی که بسوزاند مرا

همچنان می گردم اما همچنان بی فایده است 

 

غزل با زبانی ساده و بی آلایش آغاز می شود.  با تصویری از سرسپردگی و تسلیم شاعر و با ردیفی که در ظاهر متضمن گونه ای از یاس و ناامیدی است.

لیکن تعقیب هر یک از ویژگی های فوق در ادامه و سیر کلی غزل روند تحول و تکامل خاص خود را طی می کند:

الف) زبان شعر

همچنانکه اشاره شد، غزل با زبانی ساده و بی آلایش و در عین حال استعاری آغاز می شود. بلافاصله در بیت دوم شاعر با زبانی روایی – و نه استفهامی- سوالی را مطرح می کند که با بهره گیری از آن از طریق پاسخ هایی که در ادامه به این سوال می دهد، سیر غزل را دگرگون می نماید.

در ابیات بعد جلوه هایی از تفکرات ذهنی شاعر « تیر از جایی که فکرش را نمی کردم رسید ... » و حتی بیان آمرانه در مصرع « پرت کن ما را به دوزخ ...» به چشم می خورد. در مصرع آخر با تکرار قید « همچنان »، شاعر غزل را با پافشاری بر خواسته و تاکید بر سرگردانی خود به پایان می رساند.

ب) تصویرپردازی

در مطلع غزل با خلق تصاویری از شاخه و برگ و خزان شاعر ذهن مخاطب را به منظره ای زنده و فضایی ملموس می برد. در بیت دوم هر چند حضور واژه ی « جبرت » ذهن را از آن تصویر جدا می کند اما در سه مصرع بعدی باز تابلوهایی می آفریند و ذهن مخاطب را تنها برای چند لحظه به تماشای هریک از آنها دعوت می کند. توالی چنین تصاویری در ظاهر و در دنیای واقع بسیار دور و نامربوط به یکدیگر به نظر می رسد لیکن شاعر علی رغم تنوع این تصاویر نمادین، مضمونی کمابیش مترادف را در این قالب ها جای داده است.

از بیت چهارم تغزل در تصویرپردازی ها پررنگ تر می شود و از بیت ششم بتدریج تصویرها معناگراتر و اسطوره ای می شوند.

 

ج) درون مایه و خط  سیر غزل

شاعر با بیانی که روایی نیست و کاملا بر پایه ی تصویرپردازی های متنوع استوار شده است، خط سیری را دنبال می کند که نشانگر احوال خاص  ِ یک عاشق و مرحله به مرحله ی تجربه ی عشق اوست.

« شاخه را محکم گرفتن این زمان بی فایده است»: عاشق از مقاومت در برابر عشق خسته و ناامید شده است، « برگ می ریزد، ستیزش با خزان بی فایده است»: گویا عاشق -به سبب چهره ی زرد و هجرانی که طالع اوست- به برگی خزان زده تشبیه شده است، و خزان – که نمودی از زمان وقوع هجران و جدایی برگ از شاخه است- نمادی از عشق و یا -بهتر بگوییم- « جبر ِعشق » است.

« باز می پرسی چه شد که عاشق جبرت شدم/ در دل طوفان که باشی بادبان بی فایده است»: در بیت دوم معشوق با سوالی تکراری – سوالی که از جمله سوالات خاصّ معشوق است- از عاشق دلیل سرسپاری و تسلیمش را جویا می شود. و عاشق – به شیوه ای که خاص ّ عاشقان است- دلیلی را بیان می کند که مبین واضح و بدیهی بودن دلیل عشق اوست. کمااینکه « طوفان » مظهری از « جبر » خداوند است پس هیچ اراده و اختیاری در مقابل جبر معشوق نمی تواند عاشق را از دریای عشق « نجات » دهد.

« بال وقتی بشکند از کوچ هم باید گذشت/ دست و پا وقتی نباشد نردبان بی فایده است»: شاعر از تصویر شکستن بادبان در طوفان بیت قبل بهره گیری کرده تا در آغاز این بیت به تصویر شکستن بال پرنده برسد.  کمااینکه در این بیت با دو تصویر متفاوت مضامین تقریبا مترادفی را خلق کرده است.  عاشقی که راه نجاتی از دریای عشق برایش وجود ندارد، چون پرنده ی بال شکسته و انسان بی دست و پایی اسیر است. این اسارت توان کوچ و تغییر را از عاشق گرفته است. شاید به این دلیل که باز هم بنابر جبر ِعشق عاشق همواره در احاطه ی معشوق است. همچنان که این اسارت راه صعود و تعالی-و در نتیجه نجات را- بر عاشق بسته است.

« تا تو بوی زلفها را می فرستی با نسیم/ سعی من در سر به زیری بی گمان بی فایده است»: در این بیت عاشق تلویحا از معشوق گلایه می کند و به دلیلی دیگر باز او را مقصر قصه ی عشق می داند. چرا که همانگونه که اعتراف می کند او در این مرحله تلاش کرده تا نقشی در دامن زدن به قصه ی عشق نداشته باشد.

« تیر از جایی که فکرش را نمی کردم رسید/ دوری از آن دلبر ابروکمان بی فایده است»: گویا این بیت نمودی از افکار شاعر- و نه مباحثه ی او با معشوق است. و لذا عاشق پس از گذراندن این فکر و نتیجه گیری از ذهن خود باز خطاب به معشوق می گوید: « در من ِ عاشق توان ِ ذره ای پرهیز نیست/ پرت کن ما را به دوزخ، امتحان بی فایده است.»

« از نصیحت کردنم پیغمبرانت خسته اند/ حرف موسی را نمی فهمد شبان، بی فایده است»: شاعر در این بیت به داستان موسی و شبان اشاره می کند و با تشبیه خود به شبان، در بیت آخر با تلمیحی به این سروده ی مولانا - که مقام « سوخته جان » را بالاتر از همه ی مقام ها معرفی می کند- اشاره می نماید: «  موســـــــیا آداب ‏دانان دیگــــــــرند /  ســـوخته جــان و روانان دیگــــرند/ ملتِ عشق از همه دین‏ها جداســـــت‏ /عاشــقان را ملت و مذهب خداسـت »

« من به دنبال خدایی که بسوزاند مرا/همچنان می گردم اما همچنان بی فایده است»: شاعر در نهایت مقامی چون شبان عاشق طلب می نماید تا همچون او همه ی هستی خود را فدای معشوق خویش کند، اما اعتراف می کند که هر چقدر تلاش کرده است هنوز به مقام  « سوخته جان» نرسیده  و همچنان در حیرت و سرگردانی به سر می برد.

 

لینک مطلب در جم جم آن لاین

لینک مطلب در روزنامه جام جم 

لینک مطلب در تبیان  

 

/ 36 نظر / 24 بازدید
نمایش نظرات قبلی
صدیقه حسینی

کسی بین نفس هایم اسلش می گذارد و من بریده بریده می گویم:س/ل/ا/م با سه شعر به روزم و منتظر حرف هایتان... با احترام: صدیقه حسینی WWW.gHaZaLgIjE68.bLoGfA.cOm

سید محمد حسینی

غزل اباد با غزلی برای حضرت موسی ابن جعفر بروز است و منتظر نظر شماست

محسن شاهسواران

سلام خانم اسديان مطالب خواندني بود دستتون درد نكنه.منتقد خوبي هستيد.دوباره براي خوندن بر مي گردم.به همين دليل لينكتون ميكنم. ضمنا با "درد دل يك كارمند"بروزم و منتظر

اسماعیل خانی

سلام دوست عزیزم ... امیدوارم که خوب باشین ... هنرکده با پستی جدید به نام " می خوام دست از سرت بردارم " به روز شد منتظر حضور گرمتون هستم http://honarkade88.mihanblog.com

صدیقه حسینی

جا برای من گنجشک زیاد است ولی به درختان خیابان تو عادت دارم.... به روزم با دردهایی که زیر خروارها خاک فراموش می شوند...

فکری

برادر و خواهر خوب شاعرم سایت شعر ناب شما را صمیمانه دعوت به همکاری می نماید.موفق در خوبی و احسان و افراغ اندیشه باشید.http://www.sherenab.com

حنیف

دوست خوب یه سر به من بزن و از خلوت کلمه من هم بنویس

حسن خسروی وقار

سلامی به روشنی چشم های بی گناه. . فتنه تردید هوس گناه آه... ...و روزها چقدر تاریک اند! . به روزم و منتظر خواندن نقد و نظرهای سازنده ی شما هستم... [گل] راستی حاشیه را حتماً بخوانید.